Sağlık Anksiyetesi Nedir?

“Ya Ciddi Bir Şeyse?”: Sağlık Anksiyetesi Nasıl Yaşanır?

Sağlık anksiyetesinde bedende fark edilen bir duyum, bazen olduğundan daha tehdit edici bir anlam kazanabilir. Kişi kalp atışını, kısa süreli bir ağrıyı, baş dönmesini ya da daha önce dikkat etmediği bir bedensel değişikliği fark ettiğinde, zihin hızla “Bu normal mi?”, “Ya önemli bir şeyse?”, “Ya gözden kaçırırsam?” gibi soruların etrafında dönmeye başlayabilir.

Bu noktada sorun çoğu zaman yalnızca duyumun kendisi değildir; duyuma yüklenen anlam, belirsizliği kapatma isteği ve emin olma ihtiyacı da süreci zorlaştırabilir. Kişi içini rahatlatmak için bedenini sık sık kontrol edebilir, belirtileri araştırabilir ya da yakınlarından veya sağlık uzmanlarından güvence arayabilir. Kimi zaman tıbbi değerlendirme almış, muayene ya da test sonuçlarıyla kısa süre rahatlamış olsa bile, bir süre sonra “Ya bir şey gözden kaçtıysa?” düşüncesi yeniden gelebilir.

Bazı kişilerde ise süreç tam tersi yönde ilerleyebilir. Daha fazla kaygılanmamak için doktora gitmekten, test yaptırmaktan, sağlıkla ilgili haberlerden ya da belirti araştırmaktan uzak durmaya çalışabilirler. Kontrol etme ve kaçınma birbirine zıt gibi görünse de, sağlık anksiyetesi yaşayan aynı kişide farklı zamanlarda birlikte görülebilir. Ortak nokta, sağlıkla ilgili belirsizliğin zihinde giderek daha fazla yer kaplamasıdır.

Bu döngü bazen şu biçimlerde görülebilir:

| Alan | Nasıl fark edilebilir? |

| --------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |

| Bedeni izleme | Nabzı kontrol etme, nefesi dinleme, ağrıya odaklanma, ciltte ya da bedende değişiklik arama |

| İnternetten araştırma | Belirti aratma, hastalık listeleri okuma, olasılıkları karşılaştırma |

| Güvence arama | Yakınlara tekrar tekrar sorma, aynı belirti için birden fazla doktordan görüş alma, muayene veya test sonucundan sonra kısa süre rahatlayıp yeniden endişelenme |

| Kaçınma | Hastane, test sonucu, sağlık haberleri, egzersiz veya beden duyumlarını artıran durumlardan uzak durma |

| Zihinsel meşguliyet | “Ya fark edilmeyen bir şey varsa?” düşüncesine sık sık geri dönme |

Sağlık anksiyetesi panik ataktan farklı mıdır?

Sağlık anksiyetesi ile panik atak birbirine temas edebilir, ama aynı şey değildir. Panik atakta bedensel alarm genellikle aniden yükselir; çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma veya kontrolü kaybetme korkusu kısa sürede çok yoğunlaşabilir. Sağlık anksiyetesinde ise kaygı çoğu zaman daha uzun süreli bir sağlık ihtimali etrafında döner: “Bu belirti ne?”, “Ya ciddi bir şeyse?”, “Test sonucu yeterli mi?”, “Doktor bir şeyi kaçırmış olabilir mi?”

Bazı kişiler panik atağın ardından sağlık kaygısı geliştirebilir. Örneğin yoğun çarpıntı yaşadıktan sonra kalp sağlığını sık sık kontrol etmeye başlayabilir. Bazı kişilerde ise sağlık anksiyetesi daha yavaş ilerler; kişi bedeni gün boyunca tarar, küçük değişiklikleri izler ve bir türlü tam emin olamaz.

Sağlık anksiyetesi aşırı düşünmeyle nasıl ilişkilenir?

“Ya ciddi bir şeyse?” sorusunun tekrar tekrar zihne dönmesi, sağlık anksiyetesinin aşırı düşünme ile kesiştiği noktalardan biridir. Kişi tek bir belirti üzerinden birçok olasılığı zihninde döndürür: “Basit bir şey olabilir ama ya değilse?”, “Bu belirti geçen haftakiyle bağlantılı mı?”, “Aramam gereken başka bir kaynak var mı?”

Bu düşünme biçimi bazen sorun çözmeye benzer görünebilir. Ancak aynı soru tekrar tekrar dönüyor, araştırma bittiğinde rahatlama kısa sürüyor ve kişi günlük yaşama dönmekte zorlanıyorsa bu artık verimli bir değerlendirmeden çok kaygı döngüsünün parçası haline gelebilir.

Sağlık Anksiyetesinde Döngü Neden Kapanmaz?

Sağlık anksiyetesinde kişi, tıbbi değerlendirme almış, güvence aramış ya da kendini rahatlatmak için birçok yol denemiş olsa da ciddi hastalıkla ilgili içindeki şüpheyi tamamen ortadan kaldıramayabilir. Bedensel duyuma verilen hastalık anlamı, kesin emin olma isteği, rahatlama arayışı ve belirsizliği kapatma çabası birlikte çalıştığında, kişi “Peki ya hâlâ gözden kaçan bir şey varsa?” sorusuna karşı daha hassas hale gelebilir.

Bu döngüde kontrol etme, belirti araştırma ya da güvence arama ilk anda sakinleştirici gelebilir. Ancak bu rahatlama kısa sürdüğünde, kişi aynı rahatlama hissini yeniden aramaya başlar. Her yeni kontrol, her yeni araştırma ya da her yeni güvence arayışı, zihnin sağlıkla ilgili belirsizliği daha fazla takip etmesine zemin hazırlar.

Bazı kişilerde ise döngü kaçınma üzerinden sürer. Doktora gitmemek, test sonucuna bakmamak, sağlık haberlerinden uzak durmak ya da bedensel duyumları artıracağı düşünülen durumlardan kaçınmak kısa vadede çözüm gibi görünerek kaygıyı azaltabilir. Fakat kaçınılan konu zihinde “bakılması zor ve tehlikeli bir şey” gibi kalmaya devam edebilir.

Bu yüzden sağlık anksiyetesinde mesele kişinin “mantıksız davranması” değildir. Daha çok, güvenlik arayışının kısa vadede rahatlama sağlaması; fakat uzun vadede hastalık ihtimali, bedensel duyumlar ve belirsizlik etrafındaki dikkati canlı tutmasıdır.